CuraçaoEscape
Façades pastel de Willemstad© Bent Van Aeken / Unsplash
Kultura

Papiamentu pa bishitante: palabranan ku ta habri porta

Kasi tur hende na Kòrsou ta papia ingles, pero tres sílaba di papiamentu ta kambia e tono di un enkuentro. Bon dia, danki, dushi: un lista kortiku ku e ortografia di Kòrsou i kon pa usa kada palabra.

Di Curaçao Escape3 min di lesa

Riba papel Kòrsou ta funshoná na hulandes. Riba kaya bo ta tende ingles, spañó i, mas ku tur kos, un lenga ku ta di e islanan ABC so: papiamentu. E ta e lenga di merkado, di kushina i di kas. Un bishitante no tin mester di ni un palabra pa disfrutá di e isla, kasi tur hende ta papia ingles. Pero tres sílaba di papiamentu, bisá ku bon intenshon, sa kambia e tono di un enkuentro: e sonrisa ta yega mas lihé, e kombersashon ta habri i e bishitante ta stòp di ta un turista mas. E artíkulo akí ta tambe e guia ku bo por kompartí ku amigunan ku ta bin konosé nos isla.

Un lenga ku a nase for di tres kontinente

Papiamentu a nase na Kòrsou den siglo 17. Segun e lingwistanan, su base ta afro-portuges: e lenga a sali for di e kreolnan portuges di kosta di Afrika Oksidental, famia di esnan ku te ainda ta wòrdu papiá na Kabo Verde. Despues el a risibí hopi spañó, despues hulandes, ku algun rastro di arawak i ingles. E resultado ta un lenga kompleto, ku su literatura, su prensa i su ortografia ofisial.

For di 2007 papiamentu ta lenga ofisial di Kòrsou, huntu ku hulandes i ingles. E ta un pida importante di nos identidat: aki bo ta lanta den papiamentu, bo ta studia na hulandes i bo ta kambia di un lenga pa otro sin pensa.

Papiamentu òf papiamento?

Tur dos manera di skibi ta eksistí, i e diferensia no ta un detaye. Na Aruba nan ta skibi papiamento, ku un ortografia etimológiko ku ta konserbá e forma original di e palabranan spañó i hulandes. Na Kòrsou i Boneiru nan ta skibi papiamentu, ku un ortografia fonémiko: bo ta skibi loke bo ta tende. Den henter e guia akí nos ta usa e ortografia di Kòrsou.

E palabranan ku ta habri porta

Pa un bishitante, e lista kortiku akí ta un bon kuminsamentu. E ortografia ta esun di Kòrsou.

  • Bon dia: pa kumindá mainta.
  • Bon tardi: pa kumindá atardi.
  • Bon nochi: pa kumindá anochi.
  • Danki: pa gradisí.
  • Por fabor: pa pidi algu.
  • Di nada: e kontesta riba danki.
  • Kon ta bai?: pa puntra kon ta ku un hende.
  • Mi ta bon: e kontesta klásiko.
  • Ayó: pa despedí.
  • Te otro biaha: te na e siguiente bes.
  • Hopi bon: un elogio kortiku.
  • Un biaha mas: pa pidi ripití.

E kustumber di mas balor: kumindá segun e ora di dia. Na Kòrsou niun hende no ta drenta un tienda, un bùs òf un sala di espera sin un bon dia òf un bon tardi pa tur hende presente. Un bishitante ku lubidá esaki ta haña pordon, pero esun ku bis'é ta para mesora na e banda bon di e kombersashon.

Dushi, e palabra di nos isla

Imposibel pasa un dia riba e isla sin tende dushi. E palabra tin dos bida: e ta nifiká delisioso ora e ta papia di kuminda (e ta dushi) i e ta bira un palabra di kariño ora e ta dirigí na un hende. Nos ta us'é tambe pa nos isla mes, Dushi Kòrsou, i bo ta mir'é na lèter gigante meimei di e fachadanan di koló di Willemstad. Konteksto ta tur kos: un hende ku yama bo dushi no tin niun mal intenshon, e ta djis di Kòrsou.

Ki ora pa usa nan

Tur kaminda, sin miedu di hasi robes. Kumindá na papiamentu, sigui na ingles: niun hende no ta spera ku un bishitante ta tene un kombersashon kompleto. Un danki pa e chofer di bùs, un hopi bon pa e kushinero, un te otro biaha ora di bai ta hasi hopi kos kaba. Muchanan ta siña nan lihé: si bo ta biaha ku famia, nos guia Kòrsou ku mucha tin mas idea pa involukrá nan. Riba nos página di papiamentu bo ta haña un lista di palabra mas kompleto, i e sekshon planifikashon di biahe ta kubri e restu: lenga, moneda, stekker, temporada. Mi ta bon, danki: awor bo tin bo kontesta kla pa e siguiente kon ta bai? ku bo topa.

  • #Papiamentu
  • #Idioma
  • #Kultura

Aktividatnan pa hasi na Kòrsou

Duik, kaminá, kultura i nochinan lokal.