Papiamentu op reis: de woorden die deuren openen

Op papier draait Curaçao op het Nederlands. Op straat hoor je Engels, Spaans en vooral een zangerige taal die alleen op de ABC-eilanden thuis is: het Papiamentu. Het is de taal van de markt, de keuken, de buschauffeur en de oma's. Je hebt er geen woord van nodig, vrijwel iedereen spreekt Nederlands of Engels. Maar drie lettergrepen Papiamentu, uitgesproken met goede bedoelingen, veranderen vaak de toon van een gesprek: de glimlach komt sneller, het gesprek gaat open en je bent even geen toerist meer.

Een taal uit drie continenten

Papiamentu is een creoolse taal die in de zeventiende eeuw op Curaçao ontstond. Taalkundigen zijn het grotendeels eens over een Afro-Portugese basis: de taal groeide uit de Portugese creooltalen van de West-Afrikaanse kust, nauw verwant aan wat op Kaapverdië nog wordt gesproken. Daarna kwam er veel Spaans bij, gevolgd door Nederlands, met sporen van Arawak en Engels. Het resultaat is een volwaardige taal, geen dialect, met een eigen literatuur, pers en officiële spelling.

Sinds 2007 is Papiamentu een officiële taal van Curaçao, naast het Nederlands en het Engels. Het is een sterk stuk identiteit: je groeit hier op in het Papiamentu, gaat naar school in het Nederlands en schakelt moeiteloos tussen beide.

Papiamentu of Papiamento?

Beide spellingen bestaan, en het verschil is geen detail. Op Aruba schrijft men Papiamento, met een etymologische spelling die de oorspronkelijke vorm van Spaanse en Nederlandse woorden bewaart. Op Curaçao en Bonaire schrijft men Papiamentu, met een fonemische spelling: je schrijft wat je hoort. In deze gids gebruiken we de spelling van Curaçao.

De woorden die deuren openen

Een korte lijst, te leren in het vliegtuig. De spelling is die van Curaçao.

• Bon dia: goedemorgen.
• Bon tardi: goedemiddag.
• Bon nochi: goedenavond.
• Danki: dank je wel.
• Por fabor: alsjeblieft.
• Di nada: graag gedaan.
• Kon ta bai?: hoe gaat het?
• Mi ta bon: het gaat goed.
• Ayó: tot ziens.
• Te otro biaha: tot de volgende keer.
• Hopi bon: heel goed.
• Un biaha mas: nog een keer.

De nuttigste gewoonte: groeten naar het moment van de dag. Op Curaçao stapt niemand een winkel, een bus of een wachtkamer binnen zonder een bon dia of een bon tardi voor de hele ruimte. Een bezoeker die het vergeet, wordt het vergeven, maar wie het wel zegt, staat meteen aan de goede kant van het gesprek.

Dushi, het woord van het eiland

Je komt de dag niet door zonder dushi te horen. Het woord leidt een dubbelleven: het betekent heerlijk als het over eten gaat (e ta dushi, het is heerlijk) en wordt een koosnaam zodra het op een persoon slaat, ergens tussen lieverd en schat. Curaçaoënaars gebruiken het ook voor hun eiland zelf, Dushi Kòrsou, en je ziet het in reusachtige letters tussen de kleurrijke gevels van Willemstad. Context is alles: een ober die je dushi noemt, flirt niet, hij komt gewoon van Curaçao.

Wanneer gebruik je het

Overal, zonder angst om het fout te doen. Groet in het Papiamentu en ga verder in het Nederlands: niemand verwacht een heel gesprek. Een danki voor de buschauffeur, een hopi bon voor de kok, een te otro biaha bij het afscheid van je pension doen al veel. Kinderen pikken het verrassend snel op: reis je met het gezin, dan geeft onze gids Curaçao met kinderen meer ideeën om ze erbij te betrekken. Een uitgebreidere woordenlijst vind je op onze Papiamentu-pagina, en bij reis plannen staat de rest: taal, munteenheid, stekkers, seizoenen. Mi ta bon, danki: zo heb je je antwoord klaar voor de eerstvolgende kon ta bai? aan de bar.